Mình không phải là một người quá sáng tạo

Cuối tuần, mình tham gia workshop “Visual Thinking” – tư duy hình ảnh. Trong buổi workshop có nhiều hoạt động kết nối giữa hình vẽ & kể chuyện – đòi hỏi một khả năng sáng tạo câu chuyện nhanh & thú vị. Khỏi phải nói, bức tranh kể chuyện của mình rất thô sơ và không có ý tưởng gì đột phá.

Thật sự thì, mình chưa bao giờ nghĩ mình là người rất sáng tạo.

Xưa kia đi học lớp chuyên văn luyện thi học sinh giỏi, có 1 lần cô giáo yêu cầu đọc bài đã làm, bài ấy diễn tả một trận mưa hay gì đấy. Bạn học giỏi nhất lớp đứng lên tả về áng mây ngũ sắc, hồng tía dùng đủ loại phong cách của ngữ pháp, ẩn dụ, so sánh loạn lên, nhưng nghe hay lắm. Mình nhủ thầm ôi thôi chết rồi mình chẳng bao giờ viết được như thế. Hôm sau mình nghỉ khỏi lớp luyện luôn.

Rồi dù là học sinh đi thi chuyên văn, nhưng thi đại học văn có 5 điểm. Toán thì 8 điểm. Rõ là không có mấy năng khiếu văn học nghệ thuật sáng tạo gì.

Mình là kiểu làm gì cũng chỉ nhàng nhàng tầm 6-7 điểm, không giỏi cũng không dở. Cuộc đời mình chắc chỉ có 2 điều mình luôn có điểm cao: 1 là ngoại ngữ, 2 là làm cán bộ. Từ bé đến lớn, đi đâu thì cũng bị quàng vào một cái chức vụ nào đó. To con cũng có cái lợi thế của nó nhỉ?

Rõ ràng là bạn thấy đấy, mình không giỏi viết, cũng không có nhiều ý tưởng sáng tạo. Thế quái nào mà một người viết ra 2 quyển sách – xuất bản qua những nhà xuất bản uy tín, có nhuận bút chứ không tự bỏ tiền in sách, lại nói là không giỏi viết?

Đây là cách mình tạo ra một quyển sách. Bạn đọc thì sẽ thấy rằng ai cũng có thể làm công việc sáng tạo.

Quy trình của mình gồm 3 bước:

1. Input
2. Process
3. Output

Mình sẽ bắt đầu từ 1 ý tưởng, 1 sự khó chịu, 1 câu hỏi mà luôn muốn tìm ra lời giải đáp. Mình sẽ đào sâu vào câu hỏi này.

Thường mình sẽ lên 1 dàn ý – đây là lúc lựa chọn persona (hay có thể gọi là khán giả mục tiêu) và diễn tiến của câu chuyện dựa trên nhân vật tưởng tượng. Mình sẽ đặt bản thân là nhân vật này, hình dung những điều họ gặp phải, những khó khăn của họ. Việc tưởng tượng này thường sẽ gặp khó khăn vì hoặc chưa đủ trải nghiệm, sự tưởng tượng.

Lúc này, mình sẽ tận dụng một vài kỹ thuật để đi rộng hơn vấn đề. Có nhiều kỹ thuật có thể áp dụng: phỏng vấn những người có cùng “nỗi đau”, trò chuyện những người đã đi q ua trải nghiệm này, quan sát thụ động & chủ động, đọc sách, nghe phỏng vấn của những người viết sách về chủ đề đó, nói chuyện với các chuyên gia liên quan đến chủ đề… Những nội dung thu được từ những cuộc trò chuyện, trao đổi, phỏng vấn là một nguồn thông tin đầu vào có giá trị.

Sau đó, mình sẽ ráp vào dàn ý lúc đầu, điều chỉnh, bỏ đi, thêm vào… Dần dần hình thành một mạch ý tưởng rõ ràng hơn. Ý tưởng lúc đầu mình sẽ có sự thay đổi nhẹ, hoặc đôi khi là thay đổi hoàn toàn. Đó là “thảm họa” của mình. Mình đã bắt đầu 2 bản thảo với mạch dẫn và dàn ý rõ ràng, chỉ để rồi bị kẹt, không thể viết tiếp.

Lúc này, khi gặp “writer block”, có 1 cách mình áp dụng để vượt qua, đó là viết đều mỗi ngày. Kỷ luật đều đặn mỗi ngày đều viết. Có những ngày viết xong đọc lại không hiểu gì hết, nhưng nó luyện cho suy nghĩ của mình cách tuôn ra chữ. Quyển “Quý cô thanh lịch” mình áp dụng triệt để cách này nên bản thảo đã hoàn thành sớm hơn kế hoạch.

Trong quá trình viết, mình không sử dụng chất cồn hay chất kích thích nào cả. Mình là một người viết nhàm chán quay mặt vào tường trong 1 góc phòng đơn điệu và ngồi gõ lọc cọc.

Mình sẽ luôn rửa mặt, bôi kem chống nắng, thay đồ lịch sự, đeo kiếng và bắt đầu gõ.

Bạn sẽ không bao giờ thấy hình ảnh của một người nghệ sỹ phóng khoáng trong mình. Mình là người nghiêm túc, kỷ luật, và kiên trì với điều mình muốn một cách tẻ nhạt.

Bạn thấy đấy, một người thi đại học 5 điểm văn, không có vẻ gì giống nghệ sỹ, chỉ cần áp dụng đúng những phương pháp & kỹ thuật một cách kiên trì thì đã có thể xuất bản 2 quyển sách và nhiều bài viết.

Mình áp dụng tương tự cho việc sáng tạo nội dung video. Bạn xem video của mình sẽ thấy chẳng có yếu tố sáng tạo giật gân nào cả. Quy trình của mình cũng rất cơ bản: khảo sát thị trường, lên kế hoạch, thực hiện nó, điều chỉnh cho tốt hơn, tham khảo xung quanh, và lại tiếp tục điều chỉnh.

Nếu bạn muốn bắt đầu tạo ra một điều gì đó, đừng để chữ gánh nặng của 2 chữ “sáng tạo” dừng bạn lại. Bạn muốn vẽ? hãy học cách vẽ. Bạn muốn sáng tác thơ? hãy học cách làm thơ. Bạn muốn thành 1 nghệ sỹ piano. Hãy đăng ký 1 khóa học piano.

Bạn có thể làm ra 1 bài thơ dở tệ, 1 bản nhạc chói tai, hay 1 tác phẩm chả ai buồn ngắm. Cứ chia sẻ nó, online hay offline cũng được. Thế giới này rộng lớn, rồi cũng có người có cùng quan điểm nghệ thuật với bạn thôi.

Mình sẽ chốt lại bằng 1 câu chuyện nhỏ: 1 người đàn ông lớn tuổi ở Ireland thích làm thơ, bác ấy tự quay cảnh mình đọc thơ và livestream trên Youtube. Không một ai vào xem cả. Tình cờ có 1 Youtuber nổi tiếng không hiểu sao lại thấy livestream của bác ấy. Thế là bạn Youtuber chia sẻ cho mọi người cùng xem. Bác ấy giờ đã có cả Tiktok rồi. Buổi tối bật livestream lên đọc thơ cho những người thậm chí còn không hiểu tiếng Anh giọng Irish.

Bạn có thể trở thành bất kỳ vai trò nào mà bạn muốn, kể cả những thứ điên rồ nhất. Hãy cứ mơ, tỉnh dậy và thực hiện giấc mơ ấy.

Cuộc sống sẽ vui hơn nhiều.

Stay hungry. Stay foolish.

Steve Jobs

Thân yêu,

Maggie Maggie